Kierownik Wojewodzkiej Poradni Chirurgii Naczyniowej

Badania

Najważniejsze badania stosowane w diagnostyce chorób  naczyń obwodowych.
(wyjaśnienie  terminów  medycznych - dla potrzeb pacjenta)

Badania    wykonywane  w poradni  (gabinecie)  chirurgii  naczyń:
Badanie podmiotowe i przedmiotowe :

Badanie podmiotowe to rozmowa lekarza  z pacjentem lub jego opiekunem dotycząca  dolegliwości  obecnych  i  innych oraz  przebytych chorób, stosowanych leków, przebytych operacji, oraz  chorób występujących  w  rodzinie pacjenta.   Może dotyczyć także pracy, przyzwyczajeń, używek itp.

Badanie przedmiotowe polega na oglądaniu ciała pacjenta , dotykaniu dłońmi (ocenie np.. obecności lub nieobecności tętna) , opukiwaniu konkretnych fragmentów ciała i osłuchiwaniu słuchawką, a także wykonywaniu nieskomplikowanych manewrów umożliwiających dokumentacje niektórych patologii (np. badanie ciśnienia, temperatury, próby opaskowe, badanie odruchów neurologicznych itp.)

Badanie podmiotowe i przedmiotowe jest  nadal najważniejszym sposobem diagnostyki chorób i  tym bardziej że, przez  setki lat było jedynym  sposobem badania pacjentów .

Doppler Kolor USG ( inne nazwy: Duplex Doppler , Badanie dopplerowskie z kolorowym obrazowaniem przepływu, CDD, )  jest to obecnie najważniejsze, od niedawna powszechne,  ale jednocześnie  zaawansowane technologicznie   badanie,  umożliwiające zobrazowanie naczyń i narządów (tętnic i żył, jam serca, tętniaków jamy brzusznej i kończyn) w czasie rzeczywistym   . Badanie Doppler kolor  pozwala na oszacowanie średnicy naczynia, wizualizacje połączeń naczyniowych, stwierdzenie materiału zatorowego, blaszek miażdżycowych , uszkodzonych zastawek żylnych. Pozwala także na wyznaczenie kierunku przepływu krwi, jego prędkości,  a także wielu innych współczynników przepływu, koniecznych do rozpoznania choroby i rozpoczęcia leczenia.   

Istota badania opiera się m.in. na zjawisku Dopplera polegającym na emisji fali dźwiękowej , odbiciu się jej od przepływających ciałek krwi i rejestracji zmienionej długości fali odbitej przez odbiornik. Analiza komputerowa zjawisk fizycznych,  w tym ultrasonograficzna rejestracja  tkanek pozwala  na zobrazowanie   naczynia na tle otaczających narządów, na monitorze, i oszacowanie  bardzo wielu danych fizycznych charakteryzujących przepływającą krew oraz wygląd okolicznych struktur   (naczyń, narządów, guzów,kości itp.)


Ryc.1 Tętnica i żyła w badaniu Doppler Kolor


Rys.2. Tętniak aorty brzusznej w badaniu Kolor Doppler

ABPI ( ABI Ankle brachial pressure index. Tzw. Indeks: kostka-ramię)  Ocena stosunku ciśnienia tętniczego krwi na tętnicach kończyn dolnych do ciśnienia tętniczego krwi na ramieniu. Badanie to wykonuje się za pomocą aparatu Doppler CW, ( tzw. kieszonkowy Doppler). Wynik badania pozwala na przybliżoną ocenę stopnia niedokrwienia kończyn dolnych.

DOPPLER CW ( Doppler fali ciągłej) – pozwala na  rejestrację fali przepływu krwi, jego prędkości  oraz  kierunku. Tylko w doświadczonych rękach chirurga naczyniowego  umożliwia dodatkowo: wstępną lokalizację niewydolnych żył anatomicznych , niewydolnych perforatorów żylnych. Pozwala także na przybliżoną lokalizację zatkania bądź zwężenia tętnicy.

Badanie Kapilaroskopowe
Stosowane jest w ocenie naczyń mikrokrążenia kończyn, ( najczęściej górnych), przy zastosowaniu mikroskopu stereoskopowego z oświetleniem zewnętrznym od góry.
Badanie to pozwala na ocenę symetrii, kształtu naczyń włosowatych wałów paznokciowych dłoni,  ich liczby , rozmieszczenia wzdłuż wału paznokciowego, obecności wybroczyn krwi, obecności kierunku przepływu  i prędkości wewnątrz pętli włośniczkowej. Stosowane jest u pacjentów demonstrujących objaw Raynaud ( napadowe ziębnięcie, drętwienie i zmiana zabarwienia palców  dłoni) w celu oceny ryzyka  współistnienia innych patologii np. zapalnych chorób tkanki łącznej  ( kolagenoz , szczególnie sklerodermii ).
Samo badanie kapilaroskopowe dość często nie daje jednoznacznej odpowiedzi dotyczącej pochodzenia tzw. objawów naczynioruchowych i wymaga uzupełnienia w postaci badań laboratoryjnych i konsultacji innych specjalistów np. z zakresu reumatologii i dermatologii


Ryc.3.Kapilaroskopowy obraz pętli włosniczkowych

Badania laboratoryjne (np. krwi)

W diagnostyce wielu chorób naczyniowych istotne znaczenie ma wykonywanie badań  laboratoryjnych krwi, wśród których na podkreślenie zasługują  badania:
morfologii krwi (poziom czerwonych, białych ciałek krwi, poziom hemoglobiny, hematokrytu a także badanie poziomu płytek krwi, których liczba i aktywność mają bezpośredni wpływ na  tworzenie się zakrzepów i zatorów . Poza w/w badaniem kluczowe znaczenie ma ocena krzepnięcia krwi (czas kaolo-kefalinowy, czas protrombinowy, wskaźnik INR) . Badania te,  pośrednio mogą  wskazywać  na skuteczność terapii lekami przeciwzakrzepowymi (heparyną, antagonistami witaminy K).
Badanie współczynnika INR jest bezwzględnie wskazane u pacjentów stosujących Leki: Acenokumarol, Warfin.
W przypadku rodzinnych tendencji do zakrzepicy, wykonuje sie także badania poziomów białek (C,S) antytrombiny III, których deficyt może być wzmożonego  ryzyka zakrzepów  przez całe życie pacjenta.

Badania wykonywane w Oddziale Diagnostyki Radiologicznej  szpitala   (m.in. EuroMediC)

Tomografia Komputerowa (TK, CT, Angio - TK) : Jest to bardzo zaawansowane technologicznie  badanie oparte na technice rentgenowskiej, dzięki któremu można uzyskać przekroje badanych obiektów w przestrzeni 2D lub 3D.   Pośród bardzo wielu zastosowań TK , na podkreślenie zasługują : możliwość  dokładnego zobrazowania narządów wewnętrznych, kości, zmian pourazowych , zwyrodnieniowych, torbieli, krwiaków , zmian nowotworowych, a także oceny światła naczynia (tętnic i żył) , rozległości  miażdżycy tętnic , zmian zwężających  światło naczyń,  ocenę wielkości i kształtu tętniaków np. aorty. Jest najlepszym narzędziem przydatnym do podjęcia decyzji związanej z implantacją stentów bądż wszczepieniem bypassów


Ryc.4.  Obraz aorty  uzyskany  za  pomocą  tomografii  komputerowej


Ryc.5.. Obraz zmiażdżycowanych tętnic kończyn dolnych w tomografii.

Rezonans Magnetyczny (MR) Jest to jedno z najdokładniejszym badań obrazowych stosowanych  w diagnostyce. Oparte jest na wykorzystaniu właściwości protonów wodoru , które zostają namagnesowane w polu magnetycznym, a  emitowane impulsy są przekształcane w obraz diagnostyczny. Ze względu na zastosowanie pola magnetycznego istnieje kilka przeciwwskazań do wykonania badania, między innymi:
-występowanie metalowych przedmiotów w ciele pacjenta, np.:
metaliczne implanty ortopedyczne , sztuczne stawy, stabilizatory, śruby, druty.
-niektóre zastawki serca
-klipsy metalowe w tętniakach mózgu
-neurostymulatory
-implant ślimakowy
-rozrusznik serca

Angiografia  (w przypadku oceny tętnic nazywana arteriografią. Gdy dotyczy tętnic wieńcowych – koronarografią, a w przypadku oceny układu żylnego - flebografią lub wenografią) Badanie to w sposób niezwykle  dokładny pozwala na bezpośrednią ocenę drzewa naczyniowego. Kontrast  (płynny środek, który może być  rejestrowany przy użyciu promieni rentgenowskich na kliszy fotograficznej i dysku komputera ) podawany jest bezpośrednio do naczynia krwionośnego w sposób podobny do injekcji . Wkłucie do naczyń żylnych lub tętniczych ma miejsce najczęściej w pachwinie, po jej znieczuleniu miejscowym. Następnie za pomocą cienkich cewników –kontrast podawany jest w odpowiednie  naczynie np. w obrębie kończyny dolnej, do tętnic wieńcowych serca, tętnic nerkowych. Przepływ kontrastu rejestrowany jest na monitorze , często w projekcji przedniotylnej, bocznej lub skośnej co pozwala na zobrazowanie światła naczynia, jego zwężeń, blaszek miażdżycowych i rozwarstwień. Badanie to, najczęściej nie tylko przewyższać może  swoją precyzją zarówno badanie  dopplerowskie jak i tomograficzne , ale jest ich idealnym uzupełnieniem. Obecnie, w wielu przypadkach, w trakcie tego badania  można wykonać zabieg endowaskularny pozwalający na poszerzenie światła tętnicy bądź jej udrożnienie.


Ryc.6.  Arteriograficzny obraz tętnic w projekcji AP